Wat zijn Spataderen?

Spataderen (varices) zijn aders die abnormaal verwijd zijn. Het hebben van spataderen komt veel voor. Enkele miljoenen Nederlanders hebben last van deze aandoening; vrouwen hebben echter vaker spataderen dan mannen.

Hoe ontstaan spataderen?

In een goed functionerend vaatstelsel, brengen de slagaders het bloed van het hart naar de overige delen van het lichaam, en brengen de aders het bloed vanuit het lichaam weer terug naar het hart. In de aders zitten kleppen die ervoor zorgen dat het bloed maar één kant kan opstromen, namelijk naar het hart toe. Als deze klepjes niet meer goed sluiten, wordt het bloed niet meer voldoende omhooggestuwd en ‘zakt’ het bloed weer terug naar beneden. Dit zorgt voor stuwing en druk in de aderen waardoor deze verwijden. (lees ook onder NIEUWS meer over de “descending/ascending theory”)

Een aantal factoren spelen een rol bij het ontstaan van spataderen:

    • Aanleg: spataderen zijn vaak erfelijk; zo’n 80% van de mensen met spataderen heeft ook familieleden met deze aandoening.
    • Hormonen (oestrogenen en testosteron): de meeste spataderen ontstaan na de puberteit of tijdens de zwangerschap.
    • Zwangerschap: niet alleen hormonen zorgen voor het ontstaan van spataderen; ook de verhoogde druk van de groeiende baarmoeder bemoeilijkt het terugstromen van het bloed.
    • Veel staan: in beroepen waar men veel moet staan is de kans op het krijgen van spataderen groter: door de zwaartekracht zakt het bloed terug naar de onderbenen.
    • Andere oorzaken: spataderen kunnen ook ontstaan na een trombosebeen, na een ongeval of een operatie aan het been.

Welke klachten komen voor bij spataderen?

Voorkomende klachten zijn zware, vermoeide of pijnlijke benen of een jeukend of branderig gevoel in de benen. Ook kunnen tintelingen in de voetzool, dikke enkels aan het eind van de dag of nachtelijke krampen ontstaan.

Deze klachten worden veroorzaakt door de stuwing in de aderen. Bij langer bestaande spataderen kunnen door deze stuwing ook huidafwijkingen ontstaan: eczeem, bruine huidverkleuringen (pigmentatie), schilfering en in het ergste geval: een open been.

Spataderen geven niet altijd klachten. Men vindt de spataderen vaak wel cosmetisch storend.

Wat kan ik doen om de klachten te verminderen?

De klachten verminderen of verdwijnen vaak bij het hoogleggen van het been of met lopen. Het dragen van een steunkous kan ook helpen.

Moeten spataderen worden behandeld?

Onbehandelde spataderen hoeven lang niet altijd problemen te geven. De kans op het krijgen van een aderontsteking (flebitis), stolselvorming (trombose) of een open been (ulcus cruris) is wel groter. Het kan daarom verstandig zijn om uw arts naar uw spataderen te laten kijken en ze zonodig te laten behandelen.

De huisarts

In de meeste gevallen kan uw huisarts u niet vertellen of er een noodzaak bestaat om de spataderen te behandelen. Hij of zij kan wel doorverwijzen. Normaal gesproken komt de patiënt dan terecht in een kliniek waar men gespecialiseerd is in spataderen. Wanneer er echter geconcludeerd wordt dat er geen medische noodzaak tot behandelen bestaat, loopt deze het risico voor de kosten van dit (dure) onderzoek op te draaien. In de spreekkamer van de huisarts is dit niet altijd duidelijk.

Hoe wordt de diagnose spataderen gesteld?

Bij een intake horen altijd het verhaal van de patiënt, ziektegeschiedenis, medicijnengebruik, klachten etc. Dit noemen we de anamnese. Daarna wordt de benen beoordeeld door te kijken en te voelen. Ten slotte wordt de definitieve diagnose gesteld met behulp van een echo-duplexonderzoek. Hierbij wordt een gel gebruikt om de huid geleidend te maken voor het ultrageluid, waarmee de echobeelden zichtbaar gemaakt worden, dit is absoluut niet pijnlijk, wel nat. Met het onderzoek kan de bloedsomloop van de benen beoordeeld worden, zowel qua slagaders als qua aders.

Hoe worden spataderen behandeld?

Na de intake volgt een diagnose en een behandeladvies.
De behandelmethodes zijn betrouwbaar, mits deskundig uitgevoerd.

Sclerocompressietherapie

In dit centrum wordt voornamelijk sclerocompressietherapie, met en zonder foam, toegepast. Mocht het nodig zijn dan kan de patiënt alsnog doorverwezen worden naar een vaatchirurg of een dermatoloog voor een meer ingrijpende ingreep (zie verderop)

Als sclerocompressietherapie voor u een goede behandeling is, kunt u meteen behandeld worden: door middel van een injectie wordt op een paar plaatsen in de spatader een geringe hoeveelheid vloeistof gespoten. De wondjes worden afgeplakt en aansluitend wordt meestal een steunkous aangebracht. Soms kan ook met een zwachtel volstaan worden. De spatader is nu ingekrompen waarbij de vloeistof als een film tussen de wandjes van het bloedvat komt te liggen. Binnen een aantal dagen zullen deze wandjes aan elkaar kleven en zal de spatader een strengetje worden. Wij adviseren dan ook om de steunkous gedurende 3 dagen aan te houden. Bij irritatie kunnen de plakkertjes wel al na een dag verwijderworden. In de weken hierop volgend zal dit strengetje verdrogen en verschrompelen. De meeste mensen ervaren de behandeling niet als pijnlijk; verdoving is dan ook niet nodig. Meestal wordt er één been per keer behandeld.

Als de spataderen groter zijn, kan de echogeleide foam-sclerocompressietherapie een goede behandeling zijn. De echogeleide foam-sclerocompressietherapie lijkt erg op de sclerocompressie therapie. Het verschil is dat de in te spuiten vloeistof van te voren is ‘opgeschuimd’. Schuim is dikker dan vloeistof en werkt daardoor beter in op de vaatwand. De Duplexscan wordt tijdens de behandeling gebruikt om te controleren of het schuim in de te behandelen ader komt en of het zich voldoende heeft verspreid. Na deze behandeling volgt het platdrukken van de ingespoten spatader met watten en een steunkous. Na een behandeling met schuim dient de kous wel langer gedragen te worden: 5 dagen dag en nacht, gevolgd door 5 dagen alleen overdag.

Complicaties

Verkleuringen

Soms kan door het inspuiten van de spataderen een blauwe of bruine huidverkleuring ontstaan, deze trekt meestal na verloop van tijd weer weg. Door de behandelde plekken niet aan het zonlicht bloot te stellen (smeer de plekken in met een sunblock) kunt u meestal voorkomen dat de plekken blijvend zijn.

Matting

In een aantal gevallen ontstaan er rondom de behandelde spatader nieuwe, kleine spatadertjes (‘matting’). Vaak verdwijnen deze na verloop van tijd of kan geprobeerd worden de resterende spatadertjes te behandelen.

Aderontsteking

Soms kan er een tijdelijke aderontsteking optreden. De huid om de ader is dan rood en pijnlijk.

Overige Complicaties

In zeldzame gevallen kan er door de inspuiting een open wondje aan het been of een trombosebeen ontstaan (stolselvorming in een vat).

Allergie

Een aantal mensen blijkt allergisch voor pleisters of zwachtels, waardoor een pijnlijke rode huid en blaren kunnen ontstaan. Indien u weet dat u allergisch bent voor pleisters, zwachtels of jodium, vertel dit dan altijd aan uw behandeld arts. Zelden kan er een allergische reactie op de scleroserende vloeistof optreden.

In de meeste gevallen verloopt de behandeling van spataderen echter zonder problemen.

Geen behandeling bij:

Zwangerschap

hoewel de vloeistof geen aangetoond effect heeft op het kindje, menen wij er toch goed aan te doen in deze toestand af te zien van een behandeling. Helaas is dan het dragen van steunkousen de oplossing om erger te voorkomen.

Borstvoeding

in dit centrum wordt afgezien van behandeling, ook al lijkt de vloeistof geen schadelijk effect te hebben. De arts kan u adviseren wat u moet doen om toch een behandeling te kunnen ondergaan. Het is altijd raadzaam om minimaal tot een half jaar na een bevalling te wachten met behandelen.

Slechte mobiliteit

aangezien er een (geringe) kans op trombose bestaat is goed kunnen lopen een absolute must. De arts zal de patiënt altijd vragen na de behandeling zoveel mogelijk te blijven bewegen, zowel direct na de behandeling als gedurende de daarop volgende dagen. Heeft de patiënt al eerder trombose gehad dan kan gekozen worden voor een behandeling, waarbij uit voorzorg antistolling wordt gegeven. Dit is voor iedereen verschillend en zal door de arts zorgvuldig bekeken worden.

Wat kan ik doen om spataderen te voorkomen?

Voor welke behandeling er ook gekozen wordt, er kunnen altijd weer nieuwe spataderen ontstaan! Regelmatige controle en eventuele behandeling door uw arts is daarom altijd zinvol.
Daarnaast is beweging met uw benen (lopen, fietsen, zwemmen) goed voor de bloedcirculatie. Lang staan, stilzitten of springen is juist af te raden. Een steunkous is aan te bevelen bij langdurig staan of bij langdurig zitten bijvoorbeeld bij het reizen per bus, trein of vliegtuig.

Voorbeelden:

Een 32 jarige vrouw heeft inmiddels 2 zwangerschappen achter de rug. Deze periodes zijn wat betreft haar benen niet ongemerkt voorbij gegaan: beiderzijds heeft zij zichtbare spataderen, met name over de binnenzijde van de benen lopen. Haar huisarts heeft haar al die tijd geadviseerd niets te laten doen, zolang zij nog een kinderwens heeft en de kans bestaat dat zij weer zwanger wordt. Bij de zwemles van haar jongste kind, waarbij de ouders uitgenodigd worden mee te doen met de les, kreeg zij opmerkingen te horen over haar benen. Ook haar oudste had haar weleens gevraagd wat die kronkels en plekken op haar benen te betekenen hadden. Van een van de andere ouders kreeg zij het adres van dit centrum. Hier werd zij met goed resultaat behandeld voor een cosmetisch ontsierende aandoening.

Een 42 jarige man, staand beroep, spataderen in de familie, wendt zich tot de fleboloog in verband met de spataderen, die nu duidelijk de overhand nemen en tot klachten hebben geleid. In het verleden is hij al bij een chirurg geweest, waaraan hij minder prettige herinneringen heeft overgehouden. Dat is ook de reden dat hij nu na jaren (en een zichtbare verergering) pas komt. Na uitleg over de inmiddels verbeterde behandelmethoden ging hij toch akkoord met een verwijzing opnieuw naar ditmaal een vaatchirurg. Hier werden de grote problemen nagenoeg pijnvrij behandeld met de nieuwste technieken. De nabehandeling bestond uit echogeleide foamsclerocompressietherapie. Thans is deze man weer klachtenvrij en heeft benen waar hij zich mee kan vertonen.

Een jonge vrouw van 20 jaar oud heeft een lelijke kronkel op het linker onderbeen. Bij doorvragen bleek zij in harde aanraking geweest te zijn met een hockeybal. Op die plaats heeft zich een spatader ontwikkeld. Met sclerocompressietherapie is deze behandeld met goed cosmetisch resultaat.

Lelijke plekken met name op de bovenbenen: bij nader onderzoek blijken dit kleine vaatjes te zijn, ook wel “Besenreisen” , “spider venen” of penseelvaatjes genoemd. Doe je hier niet al iets in een vroeg stadium aan dat wordt dit alsmaar uitgebreider. Zo ook deze 54 jarige vrouw, die zich enorm schaamde voor haar benen. Een flink aantal behandelingen waren nodig, maar het resultaat mocht er zijn: eindelijk kon zij zich weer eens in een rok vertonen. Omdat een recidive niet is uitgesloten en het proces zich helaas toch voortzet komt zij ieder jaar opnieuw langs.